Khoảng trống lớn về "văn hóa dùng AI"

Theo TS Võ Quang Hiền (Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM), tốc độ ứng dụng AI hiện nay đang nhanh hơn nhiều so với khả năng thích ứng về mặt đạo đức của người dùng. Chỉ giỏi kỹ thuật thôi là chưa đủ nếu thiếu một "bộ lọc" đạo đức để hướng dẫn sử dụng AI sao cho có trách nhiệm.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, cả giảng viên và sinh viên vẫn còn khá lúng túng. Hầu hết các trường chưa có quy định chính thức về việc dùng AI thế nào là đúng, dẫn đến việc mạnh ai nấy làm và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Sinh viên cần được định hướng để sử dụng AI như một trợ lý đắc lực thay vì công cụ để đối phó trong học tập. 

Khi ranh giới "thật - ảo" bị xóa nhòa

Một thực trạng đáng báo động được TS Lưu Thị Thanh Mai (Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn) chỉ ra: Không ít sinh viên đang lạm dụng AI để làm thay bài tập, tiểu luận. Điều này không chỉ giết chết tính trung thực trong học thuật mà còn làm khó giảng viên. Rất khó để phân định đâu là tư duy thật của trò, đâu là sản phẩm của máy. Khi đó, việc đánh giá năng lực người học dễ bị sai lệch hoàn toàn.

Ngược lại, về phía người dạy, việc phó mặc chuyện chấm điểm hay đánh giá sinh viên cho các thuật toán AI cũng là một biểu hiện vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Nguy hiểm hơn, việc đưa dữ liệu bài làm của sinh viên lên các nền tảng AI công cộng còn dấy lên lo ngại về lộ lọt thông tin riêng tư. Các hệ thống chấm điểm tự động, nếu không được kiểm soát, có thể vô tình tạo ra sự bất công đối với những nhóm sinh viên thiểu số hoặc có đặc thù văn hóa riêng.

Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng khung pháp lý và đạo đức cho AI trong môi trường sư phạm. Ảnh: QĐND

Giải bài toán "Đạo đức số"

Để AI thực sự phục vụ giáo dục thay vì chi phối nó, các chuyên gia đề xuất một lộ trình 3 bước cụ thể:

1. Chính sách vĩ mô: Các cơ quan quản lý cần sớm ban hành khung quy định rõ ràng về đạo đức AI, xác định rõ trách nhiệm của từng bên.

2. Đào tạo cốt lõi: Đạo đức AI phải được đưa vào chuẩn năng lực nghề nghiệp của giảng viên và chương trình đào tạo sư phạm. Nó không thể là môn học phụ, mà phải là trụ cột bắt buộc.

3. Hành động tại cơ sở: Các trường cần tái cấu trúc chương trình, kết hợp công nghệ với khoa học dữ liệu và triết học. Cần xây dựng các bộ quy tắc ứng xử cụ thể trong trường học.

GS, TSKH Nguyễn Đình Đức (Chủ nhiệm CLB Mạng lưới bảo đảm chất lượng đại học Việt Nam) khẳng định: AI đã len lỏi vào mọi ngõ ngách. Bên cạnh việc thầy cô đổi mới phương pháp, thì ý thức tự giác của người học là yếu tố sống còn. Một nền giáo dục bền vững trong kỷ nguyên số phải là nơi đào tạo ra những con người vừa giỏi kỹ năng công nghệ (digital skills), vừa vững vàng về đạo đức AI.

(Theo báo Quân đội Nhân dân)